Nu vond DWARS Amsterdam het weer eens tijd voor actie! Ook Amsterdam, een stad die bekend staat om zijn vrije en vrijzinnige krakater, heeft te leiden onder een algemene vertruttingstendens die heel Nederland tijsterd. Vanuit de overheid zien we steeds meer maatregelen die burgers beklemmen in hun vrijheid en creativiteit. Denk aan de steeds groeiende overheidscontrole middels een steeds groter wordend aantal privacymaatregelen waarmee ze haar burgers controleerd en reguleert. Pakkende voorbeelden hiervan zijn cameratoezicht op straat, prevetief fouilieren of het Electronisch Patient Dossier. Ook middels andere maatregelen probeert de overheid haar burgers steeds meer in het gereel te krijgen. Denk aan de WMO of het krachtwijkenplan waarmee brave en actieve burgers worden gevormd. Of denk aan de hele discussie rondom krakers en het ingediende wetsvoorstel om het kraken te verbieden, wat het vormen van een alternatieve visie of levenswijze bemoeilijkt. DWARS vind het tijd om de Amsterdamse regenten wakker te schudden uit hun nachtmerrie van angsten, om ze terug te brengen in een realiteit waarin een divers aanbod van idealen, alternatieven, culturen of levensovertuigingen juist kansen vormen voor een dynamische en kleurrijke samenleving. Om deze reden start DWARS Amsterdam aanstaande zondag haar “Wekkercampagne”. Een campagne om zo de Amsterdamse politiek wakker te schudden.

Niet alleen de overheid is slapende, verwikkeld in een nachtmerrie van angsten. Ook burgers, jij en ik, zijn ingedut! We gaan mee in de angstscenarios die ons worden voorgehouden. We geloven in de dreiging van terroristen waardoor we steeds meer van onze privacy inruilen voor veiligheid. We dromen niet meer, maar zijn bezig met overleven. Verwikkeld in een synisme dat leidt tot passiviteit. Niet meer krtitisch op ons eigen gedrag of hoopvol over de kleine veranderingen die je als individu teweeg kan brengen, maar doelloos verwikkeld in het web van consumisme, gemakzucht en doelloosheid. Mopperend achteroverleunend de wereld “proberen” te verbeteren. Een aanpak waar DWARS met haar wakkere vrolijke idealen niet in geloofd! DWARS Amsterdam wil iedereen wakker schudden! Een wekker aanbieden zodat mensen met een wakkere blik zich richten op de toekomst. Dat mensen zich weer durven te vechten voor hun idealen. Dat mensen weer durven te dromen.

Natuurlijk is het niet zo dat alleen in Amsterdam, of in Nederland burgers en haar overheid in slaap zijn gevallen. Ook binnen Europa is het tijd dat de boel wordt wakker geschut. Geen tevredenheid met een CO2 reductie van 20% in de komende 10 jaar, maar een New Green Deal! Geen “fort Europa” waar men uit angst geloofd in dichte grenzen, maar een Europa dat opvang biedt voor mensen die dat nodig hebben. Een Europa dat niet alleen droomt van geld, maar er naar streeft om welvaart eerlijk te delen! De rol van “Europese wekker” wil Niels maar al te graag op zich nemen! Daarom zal Niels, samen met DWARS Amsterdam, aanstaande zondag actievoeren. Voor nieuwe dromen en idealen en om Amsterdam en Europa wakker te schudden!

Onze boodschap: “Droom, zonder te slapen!”

Verenigd onder de naam Steenbreek hebben ROOD Amsterdam, Jong in de SP, en DWARS Amsterdam, GroenLinkse jongeren, een pand gekraakt om de misstanden op de woningmarkt aan te kaarten. Dit deden ze samen met een groepje studenten die dringend woonruimte nodig hadden. Uit de vele reacties die Steenbreek kreeg bleek dat de steun voor kraken nog altijd levendig is. Maar vanuit andere hoeken is de kraak echter ongenuanceerd en dogmatisch veroordeeld, waaronder door de Officier van Justitie.

De jongeren van Steenbreek zijn daarom extra blij met de steun van SP en GroenLinks voor haar kraakcampagne. “Ik hoop dat links Den Haag pal durft te blijven staan voor idealistische waarden ondanks de plotselinge hetze tegen links activisme,” aldus Tienstra. In korte tijd wordt er momenteel afgerekend met historische en actuele vormen van maatschappelijk activisme, via Duyvendak en krakers naar het milieuwezen. De jongeren van Steenbreek zijn zeer ontstemd over de berichten dat nu ook de subsidie voor milieuorganisaties ter discussie is gesteld. “In Nederland wordt sinds vele decennia ruimte en bescherming gegeven aan minderheidsstandpunten. De plotselinge afrekening met activisme wijzen we sterk af. We moeten trots zijn op de steun voor waardevol maatschappelijk engagement, vooral in deze tijd!” zegt Esther Tienstra.

Deze middag werd het duidelijk dat het niet gaat om trots, nationalisme, terrorisme of Hamas-verheerlijking. Het ging hier om vrede en mensenrechten. Dat jij als individu de vrijheid hebt om te zijn wie je wilt, Jood of Palestijn, Nederlander of Zeeuw. Dat je openlijk voor je identiteit kan uitkomen zonder dat hier consequenties aan zijn verbonden. Deze vrijheid hebben Palestijnen op dit moment niet. De Palestijnen als individuen worden op dit moment gezien als terrorist, iedere Palestijn is namelijk lid van de Hamas en worden hierom zoveel mogelijk uitgesloten uit het dagelijks leven. De Palestijnen als volk worden op extreme wijze achtergesteld. Zo is er rond de Gazastrook een muur gebouwd, mag het gebied niet worden bevoorraad en zijn er haast geen voorzieningen meer. Dit maakt het gebied onleefbaar en niet de Hamas, maar een compleet volk lam. Dat maakt de nieuwe oorlog in Israël geen vredesmissie, maar een mensenrechtenkwestie.

Natuurlijk dienen we onze ogen niet te sluiten voor het geweld dat Hamas tentoonspreidt. Dat zou naïef zijn. Net zo goed als luchtaanvallen vanuit Israël verwerpelijk zijn, zijn de raketaanvallen van Hamas dit ook. Het gaat echter te ver om, in het kader van het bestrijden van een groep extremisten, een heel volk aan te vallen. Het zou wat zijn als compleet Noord Ierland met al haar inwoners zou worden geïsoleerd en onderdrukt om zo de IRA te lijf te gaan.

Ongeveer een maand geleden ben ik samen met vier andere DWARS’ers meegeweest met een FYEG-seminar over regionalisme, in Slovenië. Deze week kwamen mensenrechten al snel aan de orde. Het recht als individu om te kiezen hoe jij in het leven wil staan zonder dat je hoeft te vrezen voor eventuele consequenties van deze keuze. Zie je jezelf meer als een Catalaan of Spanjaard? Praat je Iers of Engels? Het recht van een volk om een volk te zijn, zonder dat er elementaire rechten als gezondheidszorg, voedsel, onderdak of onderwijs van je worden afgenomen omdat je als collectief bent wie je bent.
Erkenning als mens, ongeacht of je nou een Belg of Vlaming, Jood of Palestijn bent, zit in kleine zaken als het erkennen van een eigen taal of cultuur, maar ook de erkenning van het geografische gebied waarin het volk zich begeeft. Dat ieder mens, ieder volk als gelijke wordt beschouwd en zowel in sociaal maatschappelijke zin, als in politieke of geografische zin een gelijke positie kent en wordt toegekend. In mijn optiek zijn deze zaken essentieel om vrede uit te kunnen onderhandelen.

Een ander moeilijk thema dat deze week aan bod kwam was zelfredzaamheid van regio’s. De eindconclusie was hier een kort maar krachtig “Act local, think global!”. Soevereiniteit voor regio’s, Handhaving van een subsidiariteitsbeginsel; Probleemoplossing en besluitvorming op een zo laag mogelijk niveau. Samenwerking op deze manier kan alleen als regio’s en volken erkend worden en als gelijke (onderhandelings)partners worden gezien.

Om de problemen met de Hamas op te lossen moeten de Palestijnen erkend worden als mensen en als volk, als gelijke partner waarmee vrede gezocht moet worden. Israël moet zich niet opstellen als superieure dat een ander volk mag isoleren middels een muur en een volk van primaire levensbehoefte mag ontzien en een volk van zijn geografische regio mag beroven. Dat gelijke partijen in de mogelijkheid worden gesteld om vrede na te streven.

Zie hier de tekst waarmee is ingesproken:

Geachte heer Cohen, wethouder en commissieleden, geachte voorzitter.

Op 27 juli jongsleden heeft een groep studenten, in samenwerking met de politiek jongerenorganisaties DWARS en ROOD een pand in de eerste Jan Steenstraat gekraakt dat langdurig leegstond. Al vanaf 2005 was de benedenwoning niet meer bewoond.

De ontruiming van Ymere gaat direct in tegen het beleid van de gemeente om niet te ontruimen voor leegstand.
Vanuit een verklaring van de aannemer die Ymere destijds heeft ingehuurd weten wij dat Ymere op korte termijn geen plannen heeft met het pand. Aangezien de werkopdracht is teruggetrokken vanwege te hoge kosten. In plaats van mooie plannen voor sociale/betaalbare huisvesting hebben wij enkel incomplete onvolledige werkopdrachten gevonden. Op het moment dat het pand werd binnengetreden troffen wij een krot aan zonder vloeren, zonder sanitaire voorzieningen, zonder enige aanwijzing dat het op korte termijn leefbaar gemaakt zou worden.

De bewoners en de betrokken organisaties hebben de woningen opgeknapt en leefbaar gemaakt. Hetgeen dat Ymere vanaf 2005 niet lukte hebben de groep jongeren in twee weken weten te realiseren. Steenbreek vraagt zich af hoe Ymere, als verantwoordelijke woningbouwcorporatie, zo het pand heeft weten te laten verloederen dat er op dit moment geen (sociale) huisvesting te realiseren valt. Steenbreek vraagt zich af waarom de Officier van Justitie zich geroepen voelt om ons voor leegstand te ontruimen en vinden wij het jammer dat de OvJ zijn waardeoordeel over kraken zo mee laat wegen door roekeloos te ontruimen en te ontruimen voor leegstand. Ik wil de ontruimingen van Koningsplein, Jollemanshof en de Singel hier graag nogmaals aanstippen en als voorbeeld benadrukken. Steenbreek vind dit onverantwoord. Kraken is op dit moment een legale manier van wonen (art 429), zelf nu het wetvoorstel om het kraken te verbieden is ingediend en we aan de vooravond staan van een hete discussie die gaat over een primaire recht van mensen, namelijk het recht op wonen.

Waar we hier Burgemeester Cohen en wethouder Herrema graag een compliment willen geven voor hun reactie, steun en optreden rondom het indienen van het wetsvoorstel, willen de Officieren van Justitie graag oproepen om niet in de geest te handelen van een wetsvoorstel dat nog bediscuteerd en aangenomen moet worden, willen we hen graag oproepen objectief te handelen.

Het feit van de overdagige aandacht die wij hebben mogen ontvangen van het Openbaar Ministerie voor deze kraak, het feit dat er geen gronden zijn waarop wij ontruimt hoeven te worden, het feit dat de ontruiming direct ingaat tegen het “niet ontruimen voor leegstand” beleid van de gemeente laat zien dat er wordt ontruimt vanuit een andere motivatie, namelijk het signaal dat Steenbreek de afgelopen maanden heeft afgegeven. Dat kraken een recht is voor en door iedereen. Dat in een tijd dat er een krapte op de woningmarkt bestaat, studenten en jongeren moeite hebben om woonruimte te vinden, er steeds meer sociale huisvesting verdwijnt, het niet de tijd is om mensen die voor het woonrecht opkomen af te schilderen als criminelen, maar dat de dialoog opgezocht moet worden om samen tot constructieve oplossingen te komen voor de misstanden op de woningmarkt.

De jongeren van Steenbreek, die middels de kraak en het realiseren van een toegankelijk pand en een actieve benadering van de politiek, wel hebben getracht een dialoog met gemeente op te zoeken zijn tegen een muur van Dogma`s opgelopen die de politiek en het Openbaar ministerie vandaag de dag over het kraken rijk is. Wij beschouwen dit als een gemiste kans.

Bij deze een laatste oproep vanuit de woonachtende studenten en de betrokken organisaties aan de gemeente om Steenbreek niet te ontruimen totdat Ymere met een concrete bestemming voor de betrokken woningen komt. Bij deze de oproep aan Ymere om het pand niet verder te laten verkrotten, zeker niet nu wij hebben laten zien welke potenties de woningen kunnen hebben. Wij hopen ten zeerste dat Ymere haar verantwoordelijkheid neemt en niet nog tijden leeg laat staan, maar er, sociale, betaalbare, huisvesting zal realiseren.
Bij deze een laatste oproep aan de gemeente om niet te ontruimen voor leegstand

Dank u wel.

Ik ben vooral heel benieuwd naar het karakter dat de conferentie zal hebben en naar het signaal dat “Women in politics” gaat uitdragen. Wordt er een constructieve basis neergelegd voor een dialoog met “de andere partij”, namelijk “de man”. Of wordt het neergezet als een club “angry women/ powerfeminsten” die geen tijd hebben voor een constructieve dialoog omdat ze continu bezig zijn om de ongelijkheid tussen man en vrouw te bevechten?

De eerste vraag die ik mij stelde toen ik de uitnodiging binnenkreeg was: waar zijn de mannen? Is het niet zo dat we het samen moeten doen? Dat we samen de politiek toegankelijker moeten maken voor minderheidsgroeperingen, de moeilijker bereikbare en ongeorganiseerde burger (waar ik de vrouw voor het gemak ook maar onder schaar)? Het is prima dat vrouwen in de politiek de koppen bij elkaar steken en bij elkaar komen om de positie die zij (als groep) innemen te bekijken en de mogelijkheden te bespreken om hun positie te versterken. Maar of dit moet door een eilandje te vormen met intern overleg en diners is mij de vraag.

Eerder heb ik mij in de OverDWARS al uitgelaten over het fenomeen powerfeminisme, in het artikel “Powerfeminist vs. Burgertrut (zie bijlage)”. Daar stipte ik al aan dat mijn grootste bezwaar met powerfeminisme is dat het in mijn optiek een emancipatievorm is waarin de vrouw meegaat in de machocultuur die het vrouwen belemmerd om vrij “vrouw” te zijn en mannen opjaagt in een macho, gejaagd, carrièrejagend levenspatroon. Kijk naar hoe er binnen het powerfeminisme wordt gepraat over bijvoorbeeld een kinderwens. Als “sterke vrouwen” zijn ze als de dood voor een kinderwens die hun carrière belemmert. Als je als vrouw aan je kinderwens toegeeft ben je slachtoffer geworden van “het” systeem dat wordt gedomineerd door machomannen en waar wij als sterke vrouwen een tegenwicht aan moeten bieden. In hetzelfde artikel heb ik ook al bekend dat ik alles behalve uit kan sluiten dat ik kinderen (en inderdaad, als het aan mij ligt minimaal twee!) krijg en dat ik mij daarmee al zou hebben gedegradeerd tot burgertrutje. Onzin natuurlijk.

Wat mij stoort binnen het powerfeminisme in het algemeen is dat zij het goed bedoelen, maar in mijn optiek de plank compleet misslaan. Het gaat namelijk om echte werkelijke vrije keuze en om een algehele “overview”van het probleem. Het besef dat niet alleen de vrouw, maar ook de man onderdeel is van de oorzaak, het gevolg en de oplossing van het probleem.
Ik ben dan ook benieuwd in hoeverre “Women in Politics” de werkelijke vrije keuze voor vrouwen om wel of niet in de politiek te gaan garandeert en mannen in de politiek bij de emancipatie van vrouwen betrekt (en dan bedoel ik meer dan de stellingname dat de man zich meer moet aanpassen aan de vrouw). In ieder geval op de eerste en ben benieuwd naar de discussies.

PS: Ik heb begrepen dat de DWARSe mannen een tegenoffensief beginnen voor mannen in de politiek (en de naam hou ik nog eventjes geheim…). Mocht het oestrogeen-gehalte mij te hoog worden (sorry, maar soms is het gewoon fijn om als jezelf te reflecteren via een brok testosteron), trek ik mijn (tuin)broek aan en ruil ik mij rosétje in voor een biertje !

In hoeverre lever jij een deel van jouw identiteit, je persoonlijkheid, jouw vrijheid in om maar deel uit te mogen maken van “het spel”? In hoeverre sta jij toe dat er van jouw een(digitaal)profiel kan worden gemaakt zodat het mogelijk is om een risicoanalyse van jouw als persoon te maken? Middels deze risicoanalyse is het zo dat als je enigszins afwijkt van het modeltype die de staat (als systeembeheerder) voor ogen heeft, je niet meer wordt gezien als persoon die ook goede eigenschappen kent, maar als object dat enkel en alleen een risico vormt voor de samenleving. Deze controle ontstaat geleidelijk en weinig mensen staan stil bij de gevolgen die deze ontwikkeling heeft.

Mensen hebben er vertrouwen in dat Google echt enkel en alleen het internetgedrag van haar gebruikers in kaart wil brengen om klanten beter van dienst te kunnen zijn en deze gegevens niet doorverkoopt naar andere geïnteresseerde die hier veel geld voor beiden. Dat preventief fouilleren echt jouw veiligheid beter waarborgt. Dat de identificatieplicht niet erg is als je als persoon niks te verbergen hebt. Aan de gevolgen die het heeft op het moment dat als je met name en toenaam jezelf aan een actie hebt verbonden die volgens de `systeembeheerder` een risico vormt voor de samenleving, wordt hier niet gedacht.

Eerlijk gezegd maak ik mij echt ernstige zorgen om deze ontwikkelingen omdat het individuen simpelweg belemmerd in de keuzes die zij in hun leven kunnen maken en het zo moeilijk wordt om kritiek te geven op maatschappelijke ontwikkelingen en om een tegenwicht te bieden. Hier denk ik bijvoorbeeld aan de voorbereidingen in de tweede kamer voor een anti -kraakwet. Wat je op dit moment ziet is dat er een risico analyse is gemaakt rond het fenomeen kraken. Krakers zijn moeilijk om in een systeem onder te brengen, daarom moeilijk in het schatten en vormen hierdoor een risico. Dit risico moet zoveel mogelijk ingeperkt worden dus deze mogelijkheid om burgerlijk ongehoorzaam te zijn moet volgens een meerderheid in de tweede kamer worden tegengewerkt. Aan het feit dat er middels een anti kraakwet vrij spel wordt gegeven aan speculanten wordt niet gedacht. Verkoop van vastgoed en de bijverdiensten die met deze verkoop gepaard gaan passen immers binnen het systeem zoals we dit vandaag de dag in onze samenleving kennen.

Feitelijk betekend een anti -kraakwet een vernauwing van hetgeen waar de discussie werkelijk om moet gaan. Een verschaling van de rechten en mogelijkheden die jij als individu hebt om tegen leegstand en speculatie in opstand te komen en om aandacht te vragen voor de groepen waarvoor onze samenleving geen plek biedt. Denk hier aan illegalen, daklozen, werklozen, verslaafden of misschien wel studenten…… Dit doordat krakers zichzelf, maar ook deze groepen onderdak bieden. Jammer genoeg kent dit tegengeluid maar weinig gehoor binnen ons politiek systeem.

Alles in het leven is een keuze, zo ook de deelname en conformering naar alle regels en wetten die jouw als persoon worden opgelegd. Blijf je dat als echte DWARS´er altijd realiseren!!!

Het ophalen van handtekeningen is niet alleen leuk, het houdt je ook scherp! Je raakt onvermijdelijk in discussie met verschillende mensen die allemaal een eigen mening over de actie hebben. Aan ons de uitdaging om deze mensen te overtuigen van het nut van de actie en om ons standpunt zo helder en duidelijk uit te leggen.

Ook gisteren hebben we vele discussies moeten voeren met mensen die het niet met onze actie eens waren. Een aantal vragen/tegenargumenten waren: “Die ouders ontvangen toch kinderbijslag?, daar kunnen makkelijk de reiskosten van worden betaald!”. Of “Die MBO`ers ontvangen nog 4 jaar studiefinanciering als ze doorstuderen, ze mogen ook best wat zelf betalen”
De mooiste tegenreacties waren: ”We kunnen toch niet alles betalen?” of de vraag “Wat heb ik eraan om mijn handtekening te zetten, heb al gestudeerd en nu betekend mijn steun alleen maar dat ik meer belasting moet gaan betalen” ……….
Tja, en dan sta je daar met je handtekeningenlijstje!

Gelukkig kon de “Geen OV, niet OK” actie ook op veel steun rekenen. Veel mensen waren het met ons eens dat het niet te verkopen is dat MBO studenten onder de 18 met torenhoge reiskosten worden opgezadeld, terwijl hun leeftijdgenoten in het Hoger Onderwijs wel een OV jaarkaart ontvangen. Dat reiskosten nooit een belemmering mogen zijn voor de studiekeuze van studenten, ongeacht wat, waar en op welk niveau ze studeren.

Het verhaal speelt zich af op het platteland van Wales tijdens een zeer warm weekend in Augustus. In de broeiende hitte van deze maand staan de hoofdpersonages van de film in de nazomer van hun leven en maken zij de balans op van de afgelopen tijd. Deze periode van bezinning gaat gepaard met gevoelens waar de hoofdfiguren centraal voor staan, frustratie en verveling. Ieuan Davies (Hopkins’s interpretatie van oom Wanja) en zijn nichtje Sian beheren al 25 jaar het familielandgoed. De opbrengsten daarvan gaan al jaren naar haar vader, professor Alexander Blathwaite en zijn veel jongere tweede vrouw Helen. Blathwaite, een hoogmoedige academicus die zich bezig hield met het schrijven van inhoudloze en oppervlakkige artikelen over kunstkritiek, vestigt zich uiteindelijk op het landgoed van de familie. Zijn opgeblazen aanwezigheid, en nog meer die van de intens verveelde Helen, zorgen voor een chaotische wending in het eens zo rustige en perfect functionerende landhuis.

Helen is verveeld en compleet van energie onttrokken vanwege de besluitenloosheid en zinloosheid die haar huwelijk als gevolg heeft. De rest van de mensen rond haar heen worden meegetrokken in de verveling van Helen. Binnen de film zegt Ieuan Davies letterlijk:“Zij heeft de verveling met zich meegenomen en zodoende is de gehele maand Augustus aan haar toegewijd”. Een citaat dat op een goede manier de kern van de film weergeeft. Aan het einde van het verhaal lopen de spanningen onderling hoog op en valt de groep uit elkaar. Dr. Blathwaite en zijn vrouw vluchten terug naar Londen, andere hoofdpersonen besluiten om niet meer op het landgoed terug te keren. Ieuan en Sian blijven op het landgoed achter om hun leven zonder zorgen, maar ook zonder doelstellingen voort te zetten.

De dialogen die werden gevoerd verklapte dat het stuk in origine op het toneel thuishoort. De hoofdrolspelers voerde niet alleen een dialoog met medespelers, maar ook met zichzelf. Alle hoofdpersonen zijn op zoek naar zichzelf en naar antwoorden, naar een doel in hun bestaan. Heftige vragen die op een opvallende serene wijze binnen de film aan bod kwamen.

Na afloop van de film bleef de zaal een geruime tijd indrukwekkend stil. Na een aantal korte vragen aan Anton Zijderveld was er weer een gezellige borrel in de Engelbewaarder. Hiermee kwam een einde aan een zeer geslaagd filmsymposium.

De film Gandhi vertelt de levensloop van Mahatma Gandhi. Hij begon zijn loopbaan als advocaat in Zuid-Afrika. Door meerdere confrontaties met (institutionele) discriminatie stelde hij zichzelf als doel het bestrijden van de achterstandspositie van Hindoestanen op een vredelievende, maar kritische manier en vertrok naar India in 1915. Helaas moest Gandhi deze strijd met de dood bekopen. Aan het einde van zijn leven werd hij vermoord door een hindoefundamentalist. Zijn passief verzet leidde tot het eind van de Engelse koloniale overheersing in India.

In de documentaire vertellen overlevenden van met name de concentratiekampen Treblinka en Auschwitz over hun ervaringen in deze kampen op een manier zoals dit vaker naar voren is gekomen. Al snel bleek dat alleen de belichting van ervaringen tijdens de oorlog niet het doel te zijn van Lanzmann. Door middel van vragen die zowel doeltreffend en duidelijk, als politiek incorrect en ongenuanceerd betiteld kunnen worden, probeert Lanzmann achter het ‘ware’ verhaal van deze mensen te komen. Zo vind er een vraaggesprek plaats met een Joodse man die in Auschwitz tot een speciale groep gevangenen behoorde die de gaskamers moest ontruimen. Op de vraag wat hij daar aantrof, geeft hij op een emotionele maar duidelijke manier antwoordt. Zo schets hij het beeld van de stapels dode lichamen die hij aantrof in de gaskamers, van joden die op elkaar geklommen zijn in de hoop te kunnen overleven. Het resultaat van dit soort antwoorden is dat er een gedetailleerd beeld ontstaat over de situatie in de kampen en de jodenvervolging.

Duitse overlevenden

Naast de ervaringen van de overlevenden worden ook de ervaringen belicht van de Duitsers tijdens de tweede wereldoorlog. Het was jammer dat Lanzmann tijdens deze vraaggesprekken zich sterk liet leiden door zijn eigen standpunten en emoties, waardoor er niet altijd even discreet met de respondenten om is gegaan. Zo wordt de commandant van het concentratiekamp Terblinka bij naam en toenaam genoemd, terwijl hij dringend had verzocht dit niet te doen. Hiertegenover staat dat door de directe manier van vragen stellen de kunstmatigheid en rationaliteit waarmee de praktijken tijdens de tweede wereldoorlog werden omschreven nog sterker naar voren komen.
Zo is het vraaggesprek met de commandant van het getto in Warschau illustratief voor de rationaliteit van de verschrikkelijkheden. Interessant is dat deze commandant zijn rol tijdens de oorlog niet als fout betitelde, maar als noodzakelijk voor de Joden om te overleven. Hij zorgde er immers voor dat de Joodse groepering in Warschau op een enigszins humanitaire wijze kon leven. Lanzmann was het hier duidelijk niet mee eens en omschreef herhaaldelijk de commandant zijn taak als: ‘voorbereiding op het einde.’ Uiteindelijk reageerde de commandant met de treffende zin: “Meneer Lanzmann, Op deze manier komen we niet tot een conclusie.” Deze zin gaf naar mijn mening de kern van heel de documentaire weer. Lanzmann omschreef de erfenis van de tweede wereldoorlog ooit als “een open wond die tijdens de jaarlijkse herdenkingen steeds weer opnieuw bloedt.”
Met dit in het achterhoofd kunnen we ons afvragen of het dan wel mogelijk is om de schurken en de slachtoffers uit de tweede wereldoorlog ooit samen tot eenduidige conclusie te laten komen. Shoah laat immers de kloof zien die tussen deze partijen (nog) erg groot is en het lukt zelfs Lanzmann niet om deze te overbruggen.

Uitlekken

Opvallend was het gemak waarmee de betrokkenen zich van eventuele verantwoordelijkheden konden onttrekken. Men wees vooral naar het feit dat men tijdens de oorlog alleen maar orders opvolgde en hierdoor niet realiseerde wat er werkelijk gaande was. Hiernaast wordt er door de hedendaagse Duitse instituten weinig informatie over de toenmalige kampen, en andere besluiten vrijgegeven. Dit om de kans tot het uitlekken van de gebeurtenissen in de kampen en rond de jodenvervolging te minimaliseren.
In dit kader kwam de verantwoordelijke voor het treinverkeer in Polen tijdens de tweede wereldoorlog aan het woord. Door hem moest de dienstregeling goedgekeurd worden en het speciale treinverkeer aangevraagd worden. Stellig wordt door hem beweerd dat hij onmogelijk een verband kon vinden tussen het soort treinverkeer, de bestemmingen van de treinen en de steeds groter wordende groep vermiste joden. ‘Hij ging immers niet over de lading van de treinen.

Bureaucratie

In mijn ogen heeft de documentaire hier de constatering van een strikte vorm van bureaucratisering vastgesteld. Om met Max Weber te spreken: dit is een bureaucratisering als een bestuursvorm die wordt gekenmerkt door formele voorschriften, rationele deskundigheid en hiërarchische gezagstructuur waarin rekrutering en promotie alleen behaald kan worden via kennis en prestatie. Met name het formele en rationele karakter van bureaucratisering, zorgt ervoor dat mensen niet worden aangezet tot denken, maar alleen tot het doen. De positie van een individu in een sterkt verbureaucratiseerde maatschappij wordt immers bepaald door behaalde resultaten en niet door kritische denken. In dit geval is de opmerking van de verantwoordelijke van het treinverkeer treffend: “Zorgen dat de treinen (kunnen) rijden zonder af te vragen waarom ze te rijden”
Kenmerkend voor een bureaucraat is dat deze geen noodzakelijkheid ziet in creativiteit en hierdoor enkel reproduceert tot het moment dat de productie ‘vraagt’ om vernieuwing. Naarmate de tweede wereldoorlog voortduurde, was dit het geval. De gebeurtenissen in de concentratiekampen moesten voor iedereen zoveel mogelijk verborgen blijven om zo kritiek van de rest van de wereld te vermijden. Hoe kunnen we dit doel zo effectief mogelijk bereiken? De beantwoording van deze vraag, was de drijfveer voor de verschrikkingen en bureaucratie tijdens de tweede wereldoorlog in Duitsland en zo ook de drijfveer voor de documentaire Shoah.